Davranışsal Sorunlar

Çocukların ve ergenlerin gelişim süreçlerinde zaman zaman öfke patlamaları, inatlaşma ve kuralları zorlama gibi davranışlar göstermesi doğaldır. Ancak bu davranışlar kronikleştiğinde, aile içi huzuru bozmaya, akademik başarıyı düşürmeye ve sosyal ilişkileri zedelemeye başladığında, profesyonel bir desteğe ihtiyaç duyulur. Uzm. Dr. Nurten Gözde Kamar olarak, çocuk ve ergenlerde görülen davranışsal sorunların altında yatan nedenleri (duygusal zorluklar, gelişimsel farklılıklar, aile dinamikleri) sistemik bir yaklaşımla ele alıyoruz. Amacımız, sağlıklı davranış kalıplarını inşa ederek çocuğunuzun uyum becerisini artırmaktır.

1. Davranışsal Sorun Nedir ve Ne Zaman Uzmana Başvurulmalıdır?

Davranışsal sorunlar, çocuğun veya ergenin yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmayan, sosyal normları ve başkalarının haklarını ihlal eden, tekrarlayıcı ve kalıcı davranış kalıplarıdır. Bu sorunlar sadece “yaramazlık” olarak geçiştirilemez, çünkü altta yatan bir duygusal rahatsızlığın veya başa çıkma becerisi eksikliğinin göstergesi olabilir.

Uzmana başvurmanız gereken en önemli durumlar şunlardır:

• Sıklık ve Yoğunluk: Öfke patlamalarının veya kurallara uymamanın günlük veya haftalık rutin haline gelmesi.

• Kalıcılık: Sorunların iki ayı aşkın süredir devam etmesi ve kendiliğinden düzelmemesi.

• İşlevselliği Bozma: Davranışların okul performansını, arkadaş ilişkilerini veya aile yaşamını ciddi şekilde sekteye uğratması.

• Tehlikeli Davranışlar: Kendine veya başkalarına zarar verme eğilimi göstermesi.

2. En Yaygın Davranışsal Sorunlar ve Kökenleri

Çocuk ve ergenlerde gözlemlenen davranışsal sorunlar, genellikle iki ana başlık altında toplanır.

Alt Başlık 2.1: İçselleştirilmiş Sorunlar (Anksiyete, Depresyon ile ilişkili)

Bu sorunlar, daha çok bireyin kendi içinde yaşadığı duygusal zorluklarla ilgilidir.

• İçe Kapanma ve İzolasyon: Sosyal ortamlardan kaçınma, odasında yalnız kalma eğilimi.

• Regresyon: Parmak emme, alt ıslatma gibi gelişimde gerileme davranışları.

• Somatik Şikayetler: Kaygının fiziksel belirtisi olarak sürekli karın ağrısı veya baş ağrısı şikayetleri.

Alt Başlık 2.2: Dışsallaştırılmış Sorunlar (Öfke, Saldırganlık, Kurallara Karşı Gelme)

Bu sorunlar, bireyin dış dünyayla etkileşiminde ortaya çıkar ve en çok dikkat çekenlerdir.

• Karşı Gelme Bozukluğu (KGB): Otorite figürlerine karşı sürekli inatlaşma, tartışma ve kurallara bilinçli olarak uymama.

• Saldırganlık ve Şiddet: Fiziksel (vurma, itme) veya sözel (hakaret, tehdit) şiddet uygulama.

• Yalan Söyleme ve Çalma: Sosyal kuralların ihlali.

• Öfke Nöbetleri: Yaşa uygun olmayan, aşırı şiddetli ve kontrolsüz öfke patlamaları.

3. Davranışsal Sorunların Altında Yatan Nedenler

Davranış, her zaman bir duyguyu veya ihtiyacı ifade etme biçimidir. Bir sorunlu davranışın arkasında birçok faktör yatabilir:

• Duygusal İhtiyaçlar: Çocuk, dikkat çekmek, hayal kırıklığıyla başa çıkmak veya kontrolü ele almak için bu davranışları kullanıyor olabilir.

• Gelişimsel Zorluklar: DEHB veya Öğrenme Güçlüğü gibi nörogelişimsel farklılıklar, çocuğun okulda başarısızlık yaşamasına ve buna tepki olarak davranış sorunları geliştirmesine neden olabilir.

• Aile Dinamikleri: Aile içi tutarsız ebeveynlik, aşırı baskıcı veya ihmalkar yaklaşımlar, ebeveynler arasındaki çatışmalar davranış sorunlarını tetikleyebilir.

• Biyolojik Faktörler: Dürtüsellik ve öfke kontrolü sorunlarının bazen biyolojik (nörokimyasal) temelleri olabilir ve bu durumda farmakolojik destek gerekebilir.

4. Uzm. Dr. Nurten Gözde Kamar ile Tedavi ve Müdahale Süreci

Uzm. Dr. Nurten Gözde Kamar, davranışsal sorunların tedavisinde sorunu bireyde değil, bireyin etkileşimde bulunduğu sistemde (aile ve okul) arayan bütüncül bir yaklaşım benimser.

1. Detaylı Değerlendirme: Davranışların başlangıç zamanı, sıklığı ve altında yatan duygusal/gelişimsel nedenler belirlenir. Gerekirse DEHB veya anksiyete gibi eşlik eden bozukluklar için psikiyatrik tanı konulur.

2. Davranışçı Terapi (Bilişsel Davranışçı Terapi – BDT): Çocukla birebir çalışılarak öfke tetikleyicileri fark etmesi, öfkeyle başa çıkma becerileri (nefes alma, mola verme) ve sosyal beceriler kazanması sağlanır.

3. Ebeveyn Eğitimi ve Danışmanlığı: Tedavinin en kritik aşamasıdır. Ebeveynlere, tutarlı sınırlar koyma, pozitif pekiştirme (ödül sistemi) kullanma, etkili yönerge verme ve çatışmaları tırmandırmadan çözme becerileri öğretilir.

4. Gerekli Durumlarda İlaç Tedavisi: Özellikle altta yatan DEHB veya ağır anksiyete varsa, davranış kontrolünü sağlamak ve terapinin etkisini artırmak amacıyla hekim kontrolünde ilaç tedavisi planlanabilir.

5. Ebeveynler İçin Etkili Davranış Yönetimi Stratejileri

Psiko-destek sürecini evde desteklemek için ebeveynlerin uygulayabileceği temel prensipler şunlardır:

• Tutarlılık: Tüm bakım verenlerin (anne, baba, bakıcı) kurallar ve sonuçlar konusunda aynı çizgide olması, sınırları netleştirmesi.

• Pozitif Odaklanma: Çocuğun yaptığı olumlu davranışları fark etmek ve övgü ile pekiştirmek; böylece çocuğun iyi davranışı tekrar etme olasılığını artırmak.

• Çatışmayı Yönetme: Çocuğun öfke anında sakin kalmak, tartışmaya girmemek ve “mola” (time-out) gibi sonuçları doğru uygulamak.

Sonuç: Değişim Evde Başlar

Çocuk ve ergenlerdeki davranışsal sorunlar, ailenin ortak çabası ve uzman rehberliğiyle çözülebilir. Amaç, çocuğu susturmak değil, duygularını sağlıklı bir şekilde ifade etmeyi öğrenmesini sağlamaktır. Uzm. Dr. Nurten Gözde Kamar olarak, size ve çocuğunuza öfkenin dilini çözme, daha güçlü iletişim kurma ve evinizde huzurlu bir ortamı yeniden inşa etme konusunda bilimsel destek sunmaya hazırız.

Anlaşılmak, iyileşmenin başlangıcıdır.

Çocuğunuzun davranışsal zorluklarını çözmek ve aile içi dengeyi sağlamak için hemen randevunuzu oluşturabilirsiniz.